Eshabil Yıldız Açıkladı: Kahramanmaraş’ın Tarihi Dokusu Vakıf Ruhuyla Yeniden Ayağa Kalkıyor

Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürü Eshabil Yıldız, depremde hasar gören 140’tan fazla tarihi konağın restorasyon projesinin onaylandığını duyurdu. Türk-İslam vakıf medeniyeti felsefesiyle yürütülen ihya çalışmaları kapsamında, şehrin kalbi konumundaki tarihi Ulu Cami’nin Kadir Gecesi’nde yeniden ibadete açılacağı müjdelendi.

Kahramanmaraş Edebiyat ve Sanat Derneği (MESDER) Yönetim Kurulu Üyesi Nimet Tekerek’in AKSU TV’de hazırlayıp sunduğu “Kültür Köprümüz” programının bu haftaki konuğu, Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürü ve Sanat Tarihi Bilim Uzmanı Eshabil Yıldız oldu. 6 Şubat 2023 depremlerinin ardından şehrin tarihi ve kültürel dokusunun nasıl yeniden ayağa kaldırılacağına dair çarpıcı açıklamalarda bulunan Yıldız, restorasyon çalışmalarından yeni kütüphane projelerine kadar birçok önemli müjdeyi kamuoyuyla paylaştı.

Şehrin yeniden inşasını sadece betonarme yapıların yükselmesi olarak değil, bir medeniyetin ihya edilmesi olarak gören Yıldız, Kahramanmaraş’ın Selçuklu ve Dulkadiroğlu dönemlerinden miras kalan vakıf geleneğiyle küllerinden doğacağını vurguladı.

“Sanat Takdir Edilmediği Yerden Göç Eder”

Kendisinin bir sanat tarihi ve arkeoloji uzmanı olduğunu hatırlatarak sözlerine başlayan Eshabil Yıldız, “Sanat takdir edilmediği yerden göç eder” düsturuyla hareket ettiklerini belirtti. Anadolu’daki Eyyubi mimarisinden klasik dönem Osmanlı estetiğine kadar derin okumalar yaptığını ifade eden Yıldız, bu birikimi deprem yorgunu Kahramanmaraş’ı ayağa kaldırmak için bir “omuz verme” felsefesine dönüştürdüğünü aktardı.

Yıldız, Türk-İslam medeniyetinin estetik anlayışına dikkat çekerek, vakıf kültürünün sadece binalar inşa etmek değil, toplumu bir arada tutan bir ruh olduğunu şu çarpıcı örneklerle anlattı:

• Kapı Tokmaklarındaki Mahremiyet: İletişimin kısıtlı olduğu dönemlerde evlerin kapılarına takılan farklı ses tonlarına sahip (kalın ve ince) tokmaklar, gelen kişinin cinsiyetini haber vererek hane mahremiyetini sağlıyordu.
• Sadaka Taşları ve Zarafet: “Veren elin alan eli görmemesi” inancıyla yüksekçe inşa edilen sadaka taşları, yardımlaşmayı gurur incitmeden sağlayan en zarif mimari unsurlardan biriydi.
• Dinlenme Taşları: Çarşı ve bedesten çıkışlarına yerleştirilen taşlar, hamalların yüklerini sırt hizasında bırakıp dinlenebilmeleri için düşünülmüş ince bir detaydı.
• Kuş Evleri ve Yaralı Leylek Vakıfları: Selatin camilerinin saçak altlarına inşa edilen kuş sarayları ve yaralı leylekler için kurulan sargı bezi vakıfları, merhametin sınır tanımadığının kanıtıydı.

Depremin İzleri Siliniyor: Ulu Cami ve 140 Tarihi Konak Restore Ediliyor

Programın en önemli gündem maddelerinden biri, 2023 depremlerinde ağır yara alan Kahramanmaraş’ın tarihi simgelerinin son durumu oldu. Kültür Varlıklarını Koruma Kurulu ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ile koordineli yürütülen çalışmalar hakkında veriler paylaşan Yıldız, tarihi binaların restorasyon sürecinin “iğneyle kuyu kazmak” titizliğinde ilerlediğini belirtti.

Eshabil Yıldız, restorasyonlarda kitabelerin, sütun başlıklarının, rumi, palmet ve lale motiflerinin aslına uygun olarak milimetrik hesaplarla projelendirildiğini, tek bir “vav” veya “elif” harfinin bile atlanmamasına büyük özen gösterdiklerini vurguladı.

Tarihi Maraş Mevlevihanesi İçin Yeniden Diriliş Umudu

Kahramanmaraş çarşısı içerisinde, Saatçiler Pasajı bölgesinde yer alan ve Fransız işgali sırasında yakılarak tahrip olan tarihi Maraş Mevlevihanesi de Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün hedefleri arasında yer alıyor. Yumbaba Türbesi’nin bulunduğu alanda 106 yıl sonra ilk kez Türk Sanat Musikisi icra edilerek bir “kandil uyandırdıklarını” belirten Yıldız, bu alanın kamulaştırılarak ahşap bir mevlevihane olarak şehre yeniden kazandırılmasının en büyük arzuları olduğunu dile getirdi.

“Biz Balkanları bulgur pilavı yiyerek, Mesnevi-i Şerif okuyarak fethettik. Mevlevihane toplumu, oradaki yapılan sanat, zanaat, o Türk-İslam musikisi insana dokunuyor; insanı inceltiyor, kültürünü geliştiriyor.”

Gençlere Kültür Aktarımı ve Yeni Kütüphane Müjdesi

Şehrin “UNESCO Edebiyat Şehri” unvanını taşıdığını ve Necip Fazıl’dan Cahit Zarifoğlu’na, Aşık Mahzuni Şerif’ten Rasim Özdenören’e uzanan dev bir edebi hafızaya sahip olduğunu belirten Yıldız, bu mirası yeni nesillere aktarmak için İl Milli Eğitim Müdürlüğü ile özel bir protokol imzaladıklarını açıkladı.

Protokol kapsamında, Kahramanmaraş’ın tarihi, coğrafyası ve kültürü okullarda öğrencilere aktarılacak. Ayrıca düzenlenecek bilgi yarışmasında dereceye giren öğrenciler, “Evlâd-ı Fâtihân” olarak nitelendirilen Bosna ve Kosova’ya, Aliya İzzetbegoviç’in coğrafyasına kültürel bir geziye götürülecek.

Programın sonunda bir müjde daha veren Eshabil Yıldız, Bakanlık öncülüğünde tüm ilçelerde modern kütüphaneler inşa ettiklerini belirterek, “Ayın 16’sında inşallah Andırın kütüphanemizin açılışını gerçekleştireceğiz. 3.000 metrekare kapalı alana sahip bu tesiste gençlerimiz internet ortamına ve kitaplara çok daha rahat erişebilecek” dedi.